#Zaustavimo ubijanje žena! – Saopštenje Autonomnog ženskog centra i Žena u crnom

Apelujemo na Ministarstvo pravde da se izmenama i dopunama Zakonika o krivičnom postupku ne urušava dostignuti nivo zaštite žrtava!

U Srbiji je tokom 2024.g. ubijeno najmanje 17 žena1, što u odnosu na prethodnu godinu predstavlja značajan pad broja ubijenih žena u porodično-partnerskom odnosu i kao posledica vršenja nekog od drugih krivičnih dela rodno zasnovanog nasilja. Međutim, zabrinjava činjenica da su u polovini slučajeva ubistava žena učinioci nasilja bili ranije prijavljivani za vršenje nasilja (njih 8 od 16), što predstavlja ozbiljno povećanje u odnosu na prethodne godine2. Najmanje trojica učinilaca su bili i ranije osuđivani zbog nasilja u porodici odnosno pokušaja ubistva³.

Kao i prethodnih godina, i dalje su žene starije od 46 godina u većem riziku da budu ubijene (njih 11). Najveći broj žena ubijeno je od strane svojih sadašnjih i bivših supruga/partnera (13) dok je po jedna žena ubijena od strane sina, unuka, bivšeg zeta i progonitelja. Šest učinilaca je nakon ubistva izvršilo samoubistvo, a dvojica su pokušala suicid. Šest žena je ubijeno nožem, pet vatrenim oružjem, dve su pretučene do smrti, dve udavljene, dok je jedna žena ubijena bušilicom i jedna testerom.

Ovi podaci za sada pokazuju da bi Srbija, prvi put u poslednjih 4 godine, mogla da padne ispod evropskog proseka ukupne stope femicida koji iznosi 0,6 femicida na 100.000 žena⁴, a koja prevalenca je u Srbiji iznosila 0,65 do 0,82. Evropska prosečna stopa u slučajevima femicida u intimno-partnerskim odnosima je u 2021.g. iznosla 0,39 na 100.000 žena.

Prevalenca femicida u Srbiji za period 2020 – 20235

Femicid u Srbiji	2020	2021	2022	2023
Ukupan broj femicida	0,73 (27)	0,65 (24)	0,82 (28)	0,79 (27)
Femicid u intimno- partnerskim odnosima	0,52 (19)	0,35 (13)	0,52 (18)	0,56 (19)

Kada se podaci pogledaju u odnosu na četiri regiona u Srbiji, u 2024.g. osam žena je ubijeno u Vojvodini6, među kojima i dvostruko ubistvo bivše supruge i bivše tašte. Pet žena u četiri slučaja femicida je ubijeno na teritoriji u nadležnosti OJT Novi Sad – u svim slučajevima osim u jednom, nasilje je bilo ranije prijavljivano, a dva učinioca su ranije bila osuđena za nasilje u porodici koje su vršili prema ubijenim ženama.

Tri žene su ubijene u regionu Beograda7, tri u regionu Istočne i Južne Srbije8 i dve u regionu Šumadije i Zapadne Srbije9. Dve žene su ubijene na teritoriji opština gde su pobegle, odnosno pokušale da pobegnu od nasilnog partnera¹⁰ i jedna žena je ubijena na naplatnoj rampi dok je bežala iz auta od nasilnog partnera¹¹.

Prevalenca femicida u regionima u Srbiji u periodu 2020 – 2023

Region	2020		2021		2022		2023
	Ukupan femicid	Intimno- partnerski femicide	Ukupan femicid	Intimno- partnerski femicid	Ukupan femicid	Intimno- partnerski femicid	Ukupan femicid	Intimno- partnerski femicid
Vojvodina	0,90	0,70	0,80	0,40	0,78	0,56	0,89	0,56

 

Šumadija i Zapadna Srbija	0,58	0,48	0,87	0,48	0,68	0,39	0,58	0,48
Južna i Istočna Srbija	0,88	0,38	0,63	0,38	0,84	0,70	0,84	0,56
Grad Beograd	0,57	0,46	0,23	0,11	0,90	0,45	0,79	0,56

Svi ovi podaci ponovo potvrđuju da je potrebno menjati Krivični zakonik, ne samo u domenu povećanja zaprećenih kazni, već i uvođenjem novih mera zaštitnog nadzora (udaljenje iz zajedničkog domaćinstva i zaštitni nadzor nakon izdržane kazne zatvora), izmenama da se mera zabrane približavanja i komunikacije sa oštećenim može izreći u slučaju ako je učiniocu izrečena mera bezbednosti obaveznog lečenja na slobodi, kao i da se uslovna osuda za krivična dela rodno zasnovanog nasilja može izreći samo uz meru zaštitnog nadzora ili rada u javnom interesu.

Potrebno je menjati i odredbe Zakonika o krivičnom postupku, ali ne na način na koji je Radna grupa Ministarstva pravde to predložila, kojima se urušava dostignuti nivo prava posebno osetljivih oštećenih i svedoka u krivičnom postupku, davanjem osumnjičenima pravo na žalbu na određivanje statusa posebno osetljivog svedoka, uvođenjem ograničenja u pogledu određivanja mere zabrane prilaska i kontaktiranja i davanjem prava uhapšenima da nesmetano komuniciraju sa članovima svoje porodice čak i kada su ti članovi porodice oštećeni krivičnim delom.

Stoga pozivamo Ministarstvo pravde da odustane od predloga izmena onih članova Zakonika o krivičnom postupku kojima se urušava dostignuti nivo prava žrtava, jer te izmene mogu dovesti do ponovnog povećanja broja ubijenih žena. Reagujte pre nego što bude kasno!

_______________________________________________

¹ postoje još najmanje dve sumnjive smrti žena i jedna mlada žena koja se vodi kao nestala, a čiji partner je pronađen nakon što je izvršio samoubistvo. Bila su i najmanje četiri pokušaja femicida.

² u 2023. – u 4 od 28, u 2022. – u 7 od 24, u 2021. – u 5 od 20, u 2020. – u 4 od 26 slučajeva

³ dvojica za nasilje u porodici i jedan za pokušaj ubistva prethodne partnerke

⁴ https://www.unwomen.org/sites/default/files/2023-11/gender-related-killings-of-women-and-girls-femicide-feminicide- global-estimates-2022-en.pdf

⁵ Izvor: Prevalenca femicida na 100.000 žena u Srbiji, izračunata na osnovu javno dostupnih podataka popisa o broju žena koje žive u Srbiji, koje objavljuje Republićki zavod za statistitku i podataka sa sajta Femicid Memorijal

⁶ 3 žene u Novom Sadu, 2 žene u Beočinu, i po jedna žena u Bečeju, Somboru i Alibunaru

⁷ 2 žene na teritoriji Drugog OJT i jedna na teritoriji Trećeg OJT

⁸ u Preševu, Knjaževcu, Vranju i Aleksandrovcu

⁹ u Novom Pazaru i Smederevskoj Palanci

¹⁰ Žena koja je nasilje više puta prijavljivala u Surčinu ubijena je u Bečeju, a žena koja je ubijena na Novom Beogradu je nasilje više puta prijavljivala u Smederevu.

¹¹ Žena koja je ubijena na naplatnoj rampi u Preševu je prijavljivala nasilje, ali se ne zna da li u Srbiji ili u drugoj državi.

¹² Prevalenca femicida na 100.000 žena u Srbiji, izračunata na osnovu javno dostupnih podataka popisa o broju žena koje žive u Srbiji, koje objavljuje Republićki zavod za statistitku i podataka sa sajta Femicid Memorijal